تبلیغات
دکتر حق شناس - موفقیت در اوپك و پیام‌های ترمیم روابط

طراحی


دوشنبه 15 آذر 1395
محمدجواد حق شناس نظرات ()

موفقیت در اوپك و پیام‌های ترمیم روابط

کلمات کلیدی : اوپک , زنگنه , نفت , ظریف , خلیج فارس ,


در هفته‌های اخیر موضوع موفقیت وزارت نفت و وزیر نام‌آشنای آن بیژن نامدار زنگنه در پیشبرد سیاست‌های نفتی و حفظ سهمیه ایران در سبد تولید اوپك، زبانزد گروه‌های كارشناسی و تخصصی عرصه اقتصاد سیاسی و روابط دیپلماتیك بوده است. كاهش شدید قیمت نفت در مقایسه با سالیان اخیر -كه در برخی از زمان‌ها حتی به یك سوم قیمت پایه كاهش یافت- وضعیتی را برای كشورهای تولیدكننده به وجود آورد و آنان را با بحران‌های اقتصادی و درآمدی روبه‌رو ساخت. حتی كشورهای عربی حوزه خلیج فارس كه از درآمد بسیار خوبی برخوردار بودند نیز با بحران كسری بودجه دست و پنجه نرم كردند و در این مسیر برای جبران كاهش درآمدها به ناچار به سمت افزایش تولید نفت رفتند. این اقدام در عمل موجب كاهش بیشتر قیمت‌ها می‌شد و اوپك به عنوان مهم‌ترین سازمان كشورهای تولیدكننده نفت، به ناچار نشست‌های متعددی را تجربه كرد تا بتواند با كنترل تولید و مدیریت آن سهم بیشتری از بازار پولی و مالی را در اختیار بگیرد. در این میان وضعیت كشورمان به لحاظ تجربه وحشتناك تحریم‌های نفتی مرتبط با پرونده هسته‌ای ایران در مقایسه با دیگر كشورهای تولیدكننده عضو اوپك و غیره نگران‌كننده‌تر بود. اما با شروع به كار دولت حسن روحانی و با دعوت از بیژن نامدار زنگنه به عنوان پرتجربه‌ترین چهره در میان دولتمردان و با سابقه موثر در كابینه‌های مهندس میرحسین موسوی، هاشمی‌رفسنجانی و سیدمحمد خاتمی، به عنوان متصدی وزارت نفت، فروغ امید دوباره به این وزارتخانه بازگشت. شاید بتوان گفت كه بازگشت ایران به توان تولید نفت به قبل از آغاز تحریم‌ها، یكی از موفقیت‌های بزرگ و قابل توجه دولت روحانی پس از حل و فصل برجام به حساب می‌آید، اما افزایش توان تولید یك مساله بود و حفظ سهم ایران در اوپك مساله‌ای دیگر؛ آنجا كه اتخاذ تصمیم در اوپك نیاز به اجماع تمامی اعضا یا لااقل عدم مخالفت تمامی اعضا داشت می‌توانست افزایش سهم ایران را در این بازار سراسر رقابتی فراهم كند. در اجلاس اخیر اوپك وقتی كه این سازمان توانست به كاهش سقف تولید خود برای افزایش سهم برسد علی‌القاعده این كاهش باید به این اعضا تفهیم می‌شد. اما شاهد بودیم كه ایران، لیبی و تانزانیا از این كاهش سهم تولید مستثنی شده و كشور ما تنها عضوی بود كه توانست حتی افزایش سهم تولید بگیرد كه البته همراهی دیگر اعضای مهم و تاثیرگذار اوپك برای پذیرش این مهم قابل تقدیر است. با همه این اتفاقات به نظر می‌رسد باید نقش وزارت نفت ایران و شخص وزیر را در این پیروزی دیپلماسی نفتی مورد توجه خاص قرار داد.
واقعیت این است كه شكل‌گیری فضای مثبت همكاری میان اعضای اوپك به ویژه همكاری ایران با دیگر كشورهای عربی حوزه خلیج فارس می‌تواند نماد آغاز یك حركت مثبت در جهت همكاری كشورها تلقی شود. در حالی كه ایران و عربستان و كشورهایی همچون امارات و قطر در حوزه‌هایی همچون جنگ سوریه و عراق در وضعیت رقابتی تخاصم‌آمیزی قرار دارند، توجه به منافع مشترك توانسته آنان را در اوپك به همراهانی متحد و همكارانی مستحكم بدل سازد. شاید این پیشنهاد برای دولت روحانی قابل مطالعه و بررسی باشد كه با حضور متصدی وزارت امورخارجه عربستان كه موضعی ایران‌ستیز دارد و مهم‌تر از آن اینكه پس از درگذشت وزیرخارجه اسبق عربستان و ملك عبدالله پادشاه این كشور، رویكرد عربستان به‌شدت ضد ایرانی شد، بد نیست از دیگر ظرفیت‌های موجود در جمهوری اسلامی و دولت برای كمك به وزارت امور خارجه و شخص محمدجواد ظریف استفاده بهینه شود. در این میان باید گفت نفوذ قابل توجه آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی در میان خاندان پادشاهی عربستان و تجربه مثبت همكاری وزارت نفت ایران با مسوولان این كشور در اجلاس اخیر اوپك، می‌تواند این پیام را برای آب كردن كوه یخ حاكم بر روابط دو كشور به مسوولان گوشزد كند.